طبقات تابعین
تابعین طبقاتی دارا هستند، بعضی مانند ابن حبّان (محمدبن احمد بستی . در سپری شد ۳۵۴ق.) کلیه تابعین را به اعتبار آنکه در ملاقات با صحابه مشترکاند، یک طبقه دانستهاند.[۱۹] مسلم تابعین را در سه طبقه و محمدبن سعد آن ها را در چهار طبقه تیمبندی نموده است.[۲۰] اما ابن سعد طبقهبندی دیگری نیز ارائه نموده است که در آن، ملاک هر طبقه را شهر و موطن قرار داده میباشد، مانند تابعین بصری و تابعین مدنی و تابعین حسینیه نصرت مشهد کوفی.[۲۱]
بینش قاضی نیشابوری
حکم دهنده نیشابوری تابعین را پانزده طبقه و اولیه طبقه را اشخاصی دانسته که (بعضی از )صحابه را ــ که نبی آفریدگار(ص) راجع به آنها بشارت فردوس داده میباشد ــ ملاقات کردهاند، مثلا این تابعین میاقتدار به سعید بن مُسَیب، قَیس بن ابی حازم، ابوعثمان نَهدی، قَیس بن عُباد و حُصَین بن مُنذر و چندین دیگر اشاره آدرس حسینیه نصرت مشهد نمود.[۲۲]
اکثر علمای حدیث حرف حکم کننده نیشابوری را رد کردهاند، چرا که دربین نامبردگان کسی جز قیس بن ابی حازم از همگی اصحاب ده گانه ماجرا نکرده میباشد؛[۲۳] چنانکه سعید بن مسیب که در طول خلافت قدمت دیده به جهان گشود، ظاهراً صرفا از سعد بن ابی وقاص قصه رزرو حسینیه نصرت مشهد نموده است.[۲۴]
حکم کننده نیشابوری از طبقات دوم و سوم تابعین نیز جمعای را معرفی نموده است، ولی سوای بیان طبقات دیگر می گوید که واپسین طبقه تابعین عده ای می باشند که امثال اَنَس بن صاحب، عبداللّه بن أبی أوفی، سائب بن یزید، عبداللّه بن حارث بن جَزء و ابوامامه باهلی را ملاقات کردهاند، [۲۵] و این گردآوری کهنسالترین اصحاب نبی آفریدگار(ص) شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بودهاند.
نگرش دیگر
به نظریه بعضا از پژوهشگران، تابعین را به «کِتوشه و متوسطین و صِغار» نیز میقدرت طبقه بندی کرد. طبقه کبار از بزرگان صحابه ماجرا نقل کردهاند، متوسطین خلال فهم و شعور صحابه، راوی بعضا از بزرگان تابعین نیز بودهاند و صغار راویان صحابه خردسال بودهاند که معمولاً تاریخ وفاتشان متأخر از سایر اصحاب میباشد.[۲۶]
در دعوا از تابعین، گاه طبقهای از راویان در ستون تابعین قلمداد گردیدهاند بیآنکه شنیدن حدیث آنها از صحابه اثبات گردیده باشد، مانند ابراهیم بن سُوَید نَخَعی.گاه نیز طبقهای که در شمار تابعیناند، به غلط در طبقه اتباعِ تابعین نام بردهاند، مانند ابوالزَّناد عبدالله بن ذکوان.[۲۷]
فضیلت تابعین نزد اهل سنّت
تابعین حمل کننده علم ها صحابه و مبلّغ آیین بعداز وی و به نظریه اهل سنت، افضل امت به شمار میروند.[۲۸] استناد وی به آیه ۱۰۰ سوره توبه(وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ...) و بدین حدیث فرستاده آفریدگار(ص) میباشد: «خَیرُالناسِ قَرْنی ثُمَّ الذینَ یلُونَهُم ثُمَّ الذینَ یلُونَهُم؛ شایسته ترین عموم معاصران اینجانباند، بعد از آن افرادی که بعد از آن ها میایند و بعد از آن مردمان بعداز آنها».[۲۹]
افضل تابعین
راجعبه افضل تابعین، میان علمای اهل سنّت اختلاف حیث وجود دارااست: قسم دارای اسم و رسم آن میباشد که سعید بن مسیب افضل تابعین و مُرسَلاتِ وی درستترین میباشد [۳۰] برخی همانند احمد بن حنبل، علی بن مدینی و ابوحاتم رازی بر این نظریه بودهاند.[۳۱] برخی، مانند بُلْقینی، افضل تابعین را از جهت زهد و تقوا و وَرَع اویس قرنی و از جهت محافظتِ تاثیر و حدیث، سعیدبن مسیب دانستهاند.[۳۲] سازه به نقل از ابوعبداللّه محمدبن خفیف شیرازی، اهل مدینه، سعید بن مسیب، اهل بصره، حسن بصری، و اهل کوفه، اویس قرنی را افضل دانستهاند.[۳۳] اما بعضا از کوفیان افضلِ تابعین را عَلقَمَة بن قیس و اَسودبن یزید نخعی دانسته و اهل مکه نیز معتقد به افضلیت عطاءبن ابی رَباح بودهاند.[۳۴] ظاهراً اهل هر حوزه، گران قدر خویش را افضل تابعین میدانستهاند.[۳۵] به حیث ابوبکربن ابی داوود، حَفْصه دختر سیرین و عَمرَه دختر عبدالرحمان، افضلِ تابعات بودهاند و بعداز آن ها اُمِّ دَرداء قراردارد.[۳۶] تودهای دیگر افضل تابعین را اویس قَرَنی می دانند و به حدیث پیامبر پروردگار(ص) استناد مینمایند.[۳۷][یادداشت ۱]
فقهای سبعه
هفت بدن از تابعین که رده بیشتری داراهستند به فقهای سبعه آوازه یافتهاند. در میان تابعین از نگاه کثرت فتوا کسی به حد حسن بصری و عطاءبن ابی رباح نرسیده میباشد. [۳۹]
نقش سیاسی، علمی و فرهنگی
از نگرش تاریخی نیز نقش تابعین را در تکوین جریان های متعدد و گوناگون فکری و ادبی نمیاقتدار نادیده گرفت. اینان قبل از سهم پررنگای که در پیدایی علم ها حدیثی داشتهاند، در تعبیر و تفسیر، فقه، سیره نویسی، مغازی و تاریخ هم مؤسس به شمار می آیند. این دستور گزینه دقت خاورشناسان بوده و آنها در زمینه ی نقش تابعین و صحابه و تکوین ساختار اِسنادها که کلیه احادیث را به رسول اکرم(ص) میرساند آرای گوناگونی ابراز کردهاند.[۴۰]
پانویس
ابن صلاح،مقدمة ابن الصّلاح فی علم ها الحدیث،۱۴۰۴ق، ص۱۷۹؛ نووی، راهنمایی طلاب الحقایق الی معرفة سنن نه الخلائق، ۱۴۱۱ق، ص۲۰۰
سخاوی، فتح المغیث گستردن الفیة الحدیث، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۲۳؛ خطیب، اصول الحدیث، علومه و مصطلحه، ۱۴۱۷ق، ص۴۱۰.
خطیب بغدادی، الکفایة فی دانش الروایة،۱۴۰۶ق، ص۳۸.
سخاوی، فتح المغیث گستردن الفیة الحدیث،۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۲۴.
مامقانی، مقباس الهدایة فی دانش الدرایة، ۱۴۱۱ق، .ج۳، ص۳۱۱؛ شهید ثانی، الرعایة فی دانش الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۳۴۶.
ابن صلاح، مقدمة ابن الصّلاح فی علم ها الحدیث، ۱۴۰۴ق، ص۱۷۹؛ عسقلانی، نزهة النظر: گستردن نخبة الفکر، ۱۴۰۹ق، ص۹۰.
طبقات تابعین
تابعین طبقاتی دارا هستند، بعضی مانند ابن حبّان (محمدبن احمد بستی . در سپری شد ۳۵۴ق.) کلیه تابعین را به اعتبار آنکه در ملاقات با صحابه مشترکاند، یک طبقه دانستهاند.[۱۹] مسلم تابعین را در سه طبقه و محمدبن سعد آن ها را در چهار طبقه تیمبندی نموده است.[۲۰] اما ابن سعد طبقهبندی دیگری نیز ارائه نموده است که در آن، ملاک هر طبقه را شهر و موطن قرار داده میباشد، مانند تابعین بصری و تابعین مدنی و تابعین حسینیه نصرت مشهد کوفی.[۲۱]
بینش قاضی نیشابوری
حکم دهنده نیشابوری تابعین را پانزده طبقه و اولیه طبقه را اشخاصی دانسته که (بعضی از )صحابه را ــ که نبی آفریدگار(ص) راجع به آنها بشارت فردوس داده میباشد ــ ملاقات کردهاند، مثلا این تابعین میاقتدار به سعید بن مُسَیب، قَیس بن ابی حازم، ابوعثمان نَهدی، قَیس بن عُباد و حُصَین بن مُنذر و چندین دیگر اشاره آدرس حسینیه نصرت مشهد نمود.[۲۲]
اکثر علمای حدیث حرف حکم کننده نیشابوری را رد کردهاند، چرا که دربین نامبردگان کسی جز قیس بن ابی حازم از همگی اصحاب ده گانه ماجرا نکرده میباشد؛[۲۳] چنانکه سعید بن مسیب که در طول خلافت قدمت دیده به جهان گشود، ظاهراً صرفا از سعد بن ابی وقاص قصه رزرو حسینیه نصرت مشهد نموده است.[۲۴]
حکم کننده نیشابوری از طبقات دوم و سوم تابعین نیز جمعای را معرفی نموده است، ولی سوای بیان طبقات دیگر می گوید که واپسین طبقه تابعین عده ای می باشند که امثال اَنَس بن صاحب، عبداللّه بن أبی أوفی، سائب بن یزید، عبداللّه بن حارث بن جَزء و ابوامامه باهلی را ملاقات کردهاند، [۲۵] و این گردآوری کهنسالترین اصحاب نبی آفریدگار(ص) شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بودهاند.
نگرش دیگر
به نظریه بعضا از پژوهشگران، تابعین را به «کِتوشه و متوسطین و صِغار» نیز میقدرت طبقه بندی کرد. طبقه کبار از بزرگان صحابه ماجرا نقل کردهاند، متوسطین خلال فهم و شعور صحابه، راوی بعضا از بزرگان تابعین نیز بودهاند و صغار راویان صحابه خردسال بودهاند که معمولاً تاریخ وفاتشان متأخر از سایر اصحاب میباشد.[۲۶]
در دعوا از تابعین، گاه طبقهای از راویان در ستون تابعین قلمداد گردیدهاند بیآنکه شنیدن حدیث آنها از صحابه اثبات گردیده باشد، مانند ابراهیم بن سُوَید نَخَعی.گاه نیز طبقهای که در شمار تابعیناند، به غلط در طبقه اتباعِ تابعین نام بردهاند، مانند ابوالزَّناد عبدالله بن ذکوان.[۲۷]
فضیلت تابعین نزد اهل سنّت
تابعین حمل کننده علم ها صحابه و مبلّغ آیین بعداز وی و به نظریه اهل سنت، افضل امت به شمار میروند.[۲۸] استناد وی به آیه ۱۰۰ سوره توبه(وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ...) و بدین حدیث فرستاده آفریدگار(ص) میباشد: «خَیرُالناسِ قَرْنی ثُمَّ الذینَ یلُونَهُم ثُمَّ الذینَ یلُونَهُم؛ شایسته ترین عموم معاصران اینجانباند، بعد از آن افرادی که بعد از آن ها میایند و بعد از آن مردمان بعداز آنها».[۲۹]
افضل تابعین
راجعبه افضل تابعین، میان علمای اهل سنّت اختلاف حیث وجود دارااست: قسم دارای اسم و رسم آن میباشد که سعید بن مسیب افضل تابعین و مُرسَلاتِ وی درستترین میباشد [۳۰] برخی همانند احمد بن حنبل، علی بن مدینی و ابوحاتم رازی بر این نظریه بودهاند.[۳۱] برخی، مانند بُلْقینی، افضل تابعین را از جهت زهد و تقوا و وَرَع اویس قرنی و از جهت محافظتِ تاثیر و حدیث، سعیدبن مسیب دانستهاند.[۳۲] سازه به نقل از ابوعبداللّه محمدبن خفیف شیرازی، اهل مدینه، سعید بن مسیب، اهل بصره، حسن بصری، و اهل کوفه، اویس قرنی را افضل دانستهاند.[۳۳] اما بعضا از کوفیان افضلِ تابعین را عَلقَمَة بن قیس و اَسودبن یزید نخعی دانسته و اهل مکه نیز معتقد به افضلیت عطاءبن ابی رَباح بودهاند.[۳۴] ظاهراً اهل هر حوزه، گران قدر خویش را افضل تابعین میدانستهاند.[۳۵] به حیث ابوبکربن ابی داوود، حَفْصه دختر سیرین و عَمرَه دختر عبدالرحمان، افضلِ تابعات بودهاند و بعداز آن ها اُمِّ دَرداء قراردارد.[۳۶] تودهای دیگر افضل تابعین را اویس قَرَنی می دانند و به حدیث پیامبر پروردگار(ص) استناد مینمایند.[۳۷][یادداشت ۱]
فقهای سبعه
هفت بدن از تابعین که رده بیشتری داراهستند به فقهای سبعه آوازه یافتهاند. در میان تابعین از نگاه کثرت فتوا کسی به حد حسن بصری و عطاءبن ابی رباح نرسیده میباشد. [۳۹]
نقش سیاسی، علمی و فرهنگی
از نگرش تاریخی نیز نقش تابعین را در تکوین جریان های متعدد و گوناگون فکری و ادبی نمیاقتدار نادیده گرفت. اینان قبل از سهم پررنگای که در پیدایی علم ها حدیثی داشتهاند، در تعبیر و تفسیر، فقه، سیره نویسی، مغازی و تاریخ هم مؤسس به شمار می آیند. این دستور گزینه دقت خاورشناسان بوده و آنها در زمینه ی نقش تابعین و صحابه و تکوین ساختار اِسنادها که کلیه احادیث را به رسول اکرم(ص) میرساند آرای گوناگونی ابراز کردهاند.[۴۰]
پانویس
ابن صلاح،مقدمة ابن الصّلاح فی علم ها الحدیث،۱۴۰۴ق، ص۱۷۹؛ نووی، راهنمایی طلاب الحقایق الی معرفة سنن نه الخلائق، ۱۴۱۱ق، ص۲۰۰
سخاوی، فتح المغیث گستردن الفیة الحدیث، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۲۳؛ خطیب، اصول الحدیث، علومه و مصطلحه، ۱۴۱۷ق، ص۴۱۰.
خطیب بغدادی، الکفایة فی دانش الروایة،۱۴۰۶ق، ص۳۸.
سخاوی، فتح المغیث گستردن الفیة الحدیث،۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۲۴.
مامقانی، مقباس الهدایة فی دانش الدرایة، ۱۴۱۱ق، .ج۳، ص۳۱۱؛ شهید ثانی، الرعایة فی دانش الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۳۴۶.
ابن صلاح، مقدمة ابن الصّلاح فی علم ها الحدیث، ۱۴۰۴ق، ص۱۷۹؛ عسقلانی، نزهة النظر: گستردن نخبة الفکر، ۱۴۰۹ق، ص۹۰.

آدرس حسینیه نصرت مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از حضور در مراسم